12. Minningardagur teirra deyðu í ferðsluni 4. juli 2021 

Minnist løtuna so sera væl, so væl, at hon kundi verið í farnu viku. Tað er leygarkvøld í septembur 1999 og okkurt tiltak er í TB-húsinum, og lagið á fólki er sum vera mann sera gott og øll hugna sær.  

Jeg eri sjálvur hetta kvøldið bara “chauffør” og koyri biltúr aftur og fram sum vanligt er. Hesi kvøldini, tá okkurt tiltak er í TB-húsinum, eru altíð fleiri bilar, sum koyra biltúr runt í býnum. Jeg minnist, at man plagdi at koyra framvið TB-húsinum, niðan á Torvheygg, venda við minnisvarðan og so inneftir aftur vestur til Missiónshúsið, har man so vendi úteftir aftur. Soleiðis kundi man koyra nógvar, nógvar túrar aftur og fram. Eisini varð ofta steðgað á uttanfyri TB-húsið, at práta við fólk og bjóða teimum við ein túr. Sanniliga vóru hetta góðar, stuttligar og minniligar løtur. 

Hetta leygarkvøldið var eins og hini leygarkvøld. Ungfólk, sum hugnaðu sær og nutu lívið. Alt tóktist óttaleyst.

Stutt áðrenn klokkan tvey parkeraði jeg framvið hegninum, sum umgerð fótbóltsvøllin á Sevmýru, og fór yvir til ein annan bil at heilsa uppá. Í hesum bili sótu tríggir javnaldrandi vinmenn og lagið var framúr gott. Við rattið sat Eyðun, sum stutt frammanundan hevði ognað sær lítla Diahatsu bilin, sum hann nú stoltur koyrdi biltúr í. Saman við Eyðuni í bilinum tá sótu eisini mínir javnaldrar og floksfelagaðar Álvur og Hávarður. Álvur, Hávaður og jeg vóru allir árgang 80, og floksfelagaðar nærum allan fólkaskúlan, meðan Eyðun var ein árgang yngri og gekk í flokkinum undir okkum. 

Minnist so sera væl Álv hetta kvøldið, tí hann var í so góðum lag. Meini at hann sat á passagersetrinum framman. Eftir stutt prát fór jeg aftur í egnan bil og koyrdi til hús. Havi ofta at hugsað aftur á og roynt at minnast júst hvat tað var, okur prátaðu um hesa løtuna, men tað er farið í gloymskunar bók og nívur hetta meg framvegis. Dagin eftir fekk jeg at vita, at Fróði, sama árgang sum Eyðun, eisini var við í bilinum hetta kvøldið, men jeg minnist ikki, at hann var í bilinum, ta løtuna, tá jeg tosaði við teir.

Lítið visti jeg av, at hetta hendan stutta løtan uttanfyri TB-húsið leygarkvøldið 18. septembur 1999 kl.02 var seinastu ferð, ið jeg sá hesar tríggjar vinmenn her á fold. Umleið 15-20 minuttir eftir, at jeg segði farvæl við teir, rendi Daihatsun bilurin á SEV tornið í Ørðavík og flutti bæði Eyðun, Álv og Hávarð burtur í annan heim (Hávarður andaðist tveir dagar seinni). Hóast sundurbrotin, kom Fróði onkursvegna og tíbetur frá vanlukkuni við lívinum.

Jeg skalv leingi við tankan um, at um jeg var farin til hús 15-20 minuttirnar seinni, hevði jeg rent meg beint í vanlukkuna, tí jeg koyrdi somu leið stutt frammanundan. Tíbetur slapp jeg undan at uppliva óhugnaliga skaðastaðið og kann lítið ætla ræðuleikan og kaosið, ið valdaði á staðnum eftir at roykurin hevði lagt seg. 

Hesin sorgarleikur var sjálvandi ein vanlukka av teimum helt stóru, fyrst og fremst fyri familjurnar, sum vórðu raktar, men eisini fyri alla oynna, sum við eitt misti tríggjar ungar menn í bestu árum. Menn, ið just vóru byrjaðir uppá lívið og høvdu allar møguleikar fyri framman. Tríggir ungir trongisvágssjingar burtur í einum. 

Dagurin, tá tær tríggjar kisturnar stóðu á rað fram eftir gólvinum í Tvøroyrar kirkju er ivaleyst hugtyngsti og daprasti dagurin jeg havi upplivað. 

Í langa tíð aftaná og hvørja ferð jeg koyrdi leiðina framvið SEV torninum í Ørðavík, komu tankarnir til mín: Hví hellir vegurin í svinginum “skeivan veg”? Hví stendur eitt múrsteinstorn beint sunnanfyri svingið? Hví er ein grøv framvið vegnum, sum førir beint inn í tornið? Hví er onki autovernd á staðnum? Var ongin avvarandi mynduleiki, sum hugsaði tankan, at hetta svingið var ein deyðsfella? Kundi man verið sloppin undan vanlukkuni?

Mynd úr Sosialinum, Ørðavík 1999

Havi seinni lisið, at Ráðið Fyri Ferðslutrygd fram til 1999 hevði skrásett fimm tilburðar uppá 15 ár, har bilar høvdu rent á tornið, so tað var eingin loyna, at svingið var vandamikið! Men Føroyingum so vant, so skal onkur sorgarleikur henda áðrenn man vaknar úr dvala og ger nakað við slíkar trupulleikar.

Nú nýggi, stásligi tunnilin til Hvalbiar er tikin í nýtslu stendur aftur ein deyðsfella klár at taka ímóti sínum offrum. Deyðsfellan er har sum nýggi breiði vegurin frá tunnlinum møtir gamla smala vegnum við Plantaguna í Trongisvági, eftir mínum tykki.

Tað er undanbrekka eystureftir, ein autostrada úr Hvalba á eini 8 metrar er smælkað sum ein trakt niður til eini 5 metrar. Vegurin svingar eitt vet, og tað er bratt niður av vegnum og sjálv plantagan er beint sunnanfyri vegkantin. 

Flest øll, sum hava roynt hetta strekkið móti Trongisvági vita longu, hvussu “ónattúrligt” tað kennist, tá man koyrir inn í traktina júst har. 

Deyðsfellan við plantaguna

Jeg vænti ikki, at tað er ein spurningur um, men heldur nær ein vanlukkan fer at henda. Spurningurin er heldur, hvussu ógvuslig vanlukkan verður.

Tað er ikki long tíð síðan, at eitt ferðsluóhapp hendi júst á hesum strekki við Plantaguna. Tá var tað nokk meira lukka enn skil, at ikki størri mannskaði stóðst burtur úr.

At Landsverk ikki ger nakað við trupuleikan, áðrenn ein vanlukka hendir og bara fjalir seg handan manglandi pengar, prógvar bara tað sama sum í Ørðavík. Stovunurin er ikki sína uppgávu búgvin sum vegamynduleiki og letur bara standa til.

Politiski mynduleikin er vælvitandi um trupuleikan, men eisini har kveistrar man ábyrgdina frá sær, við at siga, at eingir pengar eru til endamálið. 

Hvalbiarmegin er eisini eitt undarligt vegastrekki sum manglar dagføring og sum somuleiðis er frávalgt. 

At bæði vegastrekkini frá byrjan ikki blivu íroknað í tunnilsverkætlanina er bara politiskt makkverk.

Jeg skilti ikki tá, hví eingin mynduleiki gjørdi nakað við svingið í Ørðavík og jeg skilji ikki nú, hví eingin mynduleiki ger nakað við farliga punktið vesturin við Plantaguna. 

Jeg havi á mín hátt roynt at gjørt vart við hetta, eins og onkur einstakur fólkavaldur eisini hevur varpað ljós á tað, men higartil uttan úrslit. 

Henrik Old, avvarandi landstýrismaður segði, at vegna so nógvar eigarar fram við vegnum, fór ein breiðking av vegnum at gerast eitt so trupult projekt, at hann droppaði at fara undir tað. Ein kann so sjálvur avgera, um tann frágreiðingin er skilagóð ella ikki.

Jeg veit væl, at tað er tann einkulti bilførarin og ikki Landsverk, politikararnir ella mynduleikarnir, sum í síðsta enda sjálvur hevur ábyrgdina av at koyra lógliga og við skili. Men tað kemst ikki uttanum, at tað eru mynduleikarnir, sum hava ábyrgdina av, at vegakervið er innrættað so trygt og vandaleyst sum yvirhøvur møguligt. Ta ábyrgdina livdi man ikki upp til í Ørðavík og tað ger man sanniliga heldur ikki nú.

Ófatiligt, at tað skuldi trý mannalív til, áðrenn mynduleikin gjørdi nakað við deyðsfelluna í Ørðavík. Skal tragedian úr Ørðavík veruliga hava møguleikan at endurtaka seg? Skulu mannalív til, áðrenn deyðsfellan vesturi við Plantaguna verður fjernað? Vónandi ikki, men í løtuni lúrir vandin fyri tí beint undir vatnskorpuni.

Ørðavík 2021

SEV tornið í Ørðavík er í dag burtur, men tað eru Eyðun, Álvur og Hávarður tíverri eisini. Minnini hava vit tó enn.

Æra verið minnini um Eyðun, Álv og Hávarður.